( 0. امتیاز از 0 )

يكى از شخصيت‌هاى پرتلاش و فرهيخته خاندان خسروشاهى ، عالم فرزانه و محقق يگانه استاد سيد محمّد هادى خسروشاهى معروف به سيّد هادى خسروشاهى است . وى يك ساعت و نيم پس از نيمه شبِ چهارم شعبان 1356 ق، برابر با 1317ش در شهر تبريز، در خاندانى آراسته به ديانت و فقاهت به دنيا آمد و...

نویسنده: آقای کریم فیضی

ولادت و تحصيلات

يكى از شخصيت‌هاى پرتلاش و فرهيخته خاندان خسروشاهى ، عالم فرزانه و محقق يگانه استاد سيد محمّد هادى خسروشاهى معروف به سيّد هادى خسروشاهى است . وى يك ساعت و نيم پس از نيمه شبِ چهارم شعبان 1356 ق، برابر با 1317ش در شهر تبريز، در خاندانى آراسته به ديانت و فقاهت به دنيا آمد و نشو و نماى خود را در محيطى آكنده از علم ، سياست و ديانت آغاز كرد و در دامن پدر بزرگوارش پرورش يافت .

تحصيلات مقدّماتى را نزد استادانى همچون: علامه ميرزا على اكبر نحوى ، ميرزا على اكبر يالقوز آغاجى ، آيت‌الله حاج ميرزا عبدالكريم ملايى تبريزى، آقا ميرزا آقا باغميشه‌اى و آقا ميرزا على اصغر باغميشه‌اى، در حوزه علميه تبريز به پايان رسانيد و پس از رحلت پدر معظّمش ، در 1332 ش ، در حالى كه پانزده سال بيش نداشت و نخستين تأليف خود را در شرح حال پدر فرزانه‌اش در كارنامه خويش ثبت كرده بود، عازم قم شد.

نوجوانى وى ، با مسائل نهضت ملّى شدن صنعت نفت و مظلوميّت بهت انگيز آيت‌الله سيّد ابوالقاسم كاشانى و شهيد نواب صفوى مصادف شده و دورى از مركز مبارزه برايش دشوار بود. از اين رو، راه هجرت در پيش گرفت ، تا در عين اشتغال به تحصيل و پى گيرى اهداف تحقيقاتى ، به كانون‌هاى تحوّلات نزديك‌تر باشد و خود را براى آينده‌اى نه چندان دور آماده سازد و چنين بود كه در تهران، به سرعت به ديدار
آيت‌الله كاشانى و آيت‌الله طالقانى و شهيد نواب صفوى رفت و از هواداران سرسخت جمعيت فدائيان اسلام شناخته شد و به موازات آن، به تحصيل در حوزه علميّه قم پرداخت و باب حادى عشر را نزد آيت‌الله حاج شيخ محمّد تقى ستوده، قوانين را در محضر آيت‌الله حاج ميرزا مصطفى اعتمادى، مكاسب را در خدمت آيت‌الله حاج شيخ على مشكينى ، آيت‌الله مكارم شيرازى و آيت‌الله حاج ميرزا باقر مرندى، كفاية‌الاصول را از آيت‌الله سلطانى و آيت‌الله حاج ميرزا محمّد مجاهدى تبريزى ، منظومه را از آيت‌الله جعفر سبحانى و اسفار را از علّامه سيّد محمّدحسين طباطبايى فراگرفت و در دروس عرفان و اخلاق از محضر مرحوم حاج آقا حسين فاطمى قمى و مرحوم شيخ عباس طهرانى و علامه سيد محمدحسين طباطبايى استفاده كرد و در تفسير از محضر حضرات آيات: حاج ميرزا على اصغر باغميشه‌اى، حاج ميرزا على اكبر محدث و حاج شيخ حسين شنب غازانى و علامه طباطبايى، در تبريز و قم، بهره برد و پس از اتمام دوره سطح در درس خارج آيت‌الله حاج آقا حسين بروجردى، امام خمينى (يك دوره اصول)، آيت‌الله شريعتمدارى و علماى بزرگ ديگر حوزه علميه قم در فقه، تفسير، اصول، كلام، فلسفه، رجال و... حضور يافت .

ايشان همچنين در سفر به عراق، در نجف اشرف به مدت چند ماه در درس‌هاى آيت‌الله سيّد ابوالقاسم خويى و آيت‌الله سيّد محمود شاهرودى شركت جست و به علت نداشتن مجوز اقامت مجبور به ترك عراق گشت و به ايران مراجعت نمود. استاد سيد هادى خسروشاهى در پرتو تلاش و كوشش در راه تحصيل علم و معرفت به دريافت اجازاتى در: امور حسبيّه ، نقل حديث و اجتهاد از حضرات آيات: امام خمينى ، سيّد ابوالقاسم خويى ، سيّد شهاب‌الدين مرعشى نجفى ، سيّد كاظم شريعتمدارى ، سيّد محمّد هادى ميلانى ، شيخ آقا بزرگ تهرانى ، سيد محمدصادق روحانى، شيخ مرتضى حائرى ، سيّد احمد زنجانى ، ميرزا عبدالجواد عاملى اصفهانى ، ميرزا ابوالفضل زاهدى قمى نايل آمد كه در بخش پايانى، دست‌نوشته‌هاى آن بزرگان نقل خواهد شد.

تأليفات

استاد سيّد هادى خسروشاهى ، از محقّقان پر كار در زمينه تأليف و ترجمه و تحقيق به شمار مى‌رود. شمار آثار استاد به دو زبان فارسى و عربى ، با صرف نظر از صدها مقاله چاپ شده در نشريات اسلامى ايران و جهان اسلام ، حدود 150 جلد كتاب متنوّع مى‌شود كه حدود پنجاه جلد آن‌ها، تاكنون چندين بار در داخل و خارج از ايران چاپ و انتشار يافته و بعضى از آن‌ها، بيش از سى بار تجديد چاپ شده است .

علاوه بر اين ، استاد در جمع‌آورى ، تبويب ، تنقيح و نشر آثار بزرگان و شخصيت‌ها و اساتيدى چون: سيد جمال‌الدين حسينى اسدآبادى ، علامه محمد حسين طباطبايى ، آيت‌الله سيد محمود طالقانى، حاج شيخ مهدى سراج انصارى ، سيد محمّد محيط طباطبايى، سيد ابوالفضل موسوى زنجانى، محمد نخشب، سيد غلامرضا سعيدى و... كوشا بوده و از اين رهگذر، خدمات ارزنده‌اى در حفظ و نشر دقيق و عميق فرهنگ و انديشه‌هاى اصيل اسلامى انجام داده است .

بيشتر كتاب‌ها و آثار استاد خسروشاهى ، در زمينه مسائل اجتماعى ، سياسى، تاريخى و عمدتآ بر محور نيازهاى جامعه اسلامى است كه در روشنگرى نسل جوان معاصر، بى‌شك تأثيرى به‌سزا و نقشى در خور دقّت و توجّه داشته است و اين موضوع براى كسانى كه از سال‌ها پيش در جريان ادبيات و فرهنگ اسلامى قرار داشته‌اند، واضح و ترديدناپذير است ؛ چه او جوان‌ترين نويسنده و مؤلفى بود كه نام و مقاله‌اش در كنار شخصيت‌هايى چون: شهيد مطهرى ، آيت‌الله طالقانى، مهندس بازرگان، صدر بلاغى و دكتر سيد جعفر شهيدى قرار داشت و ورد زبان نسلى بود كه قصد داشت با اتكا به آموزه‌هاى بنيادين الهى ، جهادى عظيم به راه اندازد و اسلام را به عرصه سياست بازگرداند.

حضور مجدّانه در عرصه فرهنگى

حضور استاد سيد هادى خسروشاهى در عرصه‌هاى علمى و فرهنگى ، حضورى جدى و فعّال بوده است . او از سال 1332 تاكنون ، با اغلب مطبوعات ممتاز و وزين اسلامى
از جمله: مكتب اسلام ، مكتب تشيع ، معارف جعفرى ، راه حق ، نداى حق ، وظيفه ، مجموعه حكمت ، نور دانش ، آئين اسلام ، مسلمين ، آستان قدس و... همكارى مستمر و تنگاتنگ داشته و مقالاتى روشنگرانه خود را تقديم علاقه مندان و شيفتگان معارف اسلامى و انسانى كرده است .

پس از پيروزى انقلاب ، بيشترين همكارى قلمى خود را، به  روزنامه اطلاعات اختصاص داد و البتّه با جرايد ديگر نيز ـ اعم از چپ و راست و ميانه! ـ همكارى‌هايى داشته و معتقد است كه «همه جرايد، بالاخره خوانندگانى دارند و ما در آن‌ها، بدون وابستگى سازمانى! حرف‌هاى خود را مى‌زنيم...»!

فعاليت در سطح جهانى

استاد با شركت در كنفرانس‌ها و كنگره‌هاى اسلامى در كشورهاى اروپايى و اسلامى از جمله: پاكستان ، مصر، الجزائر، سوريه، عربستان ، تركيه ، لبنان ، انگليس ، آلمان، اطريش، سوئيس ، ايتاليا، قطر و عراق و... همواره به عنوان نماينده تواناى حوزه علميّه قم فعال بوده[1]  و در مسأله تقريب بين مذاهب اسلامى از فعّالان اين حركت

اصلاحى از نيم قرن پيش ـ به شهادت اسناد و نامه‌هاى موجود ـ به شمار مى‌رود.[2]

در همين زمينه ، استاد با اغلب حركت‌هاى اسلامى معاصر و رهبرى آن‌ها در جهان اسلام ارتباط فرهنگى و پيوند نزديكى داشته‌اند. چيزى كه اين امر را بديهى مى‌كند، اسناد و مدارك بازمانده از ساواك است كه نشان مى‌دهد رژيم پهلوى در كنار شخصيت‌هاى درجه اول نظام و مجاهدان بزرگ ، از نام سيّد هادى خسروشاهى نيز وحشت داشت و به علت پيچيدگى فعاليّت‌ها و رازدارى و عدم تظاهر او، قادر به كنترل فعاليت‌هاى چند جانبه او نبود.[3]

تأسيس مركز بررسى‌هاى اسلامى

استاد سيد هادى خسروشاهى به اقتضاى روح تلاشگر و خستگى‌ناپذير براى گسترش فعّاليت‌هاى علمى ، فرهنگى و سياسى خود، در جهت روشنگرى نسل جوان ، به سال 1352 ش مركز بررسى‌هاى اسلامى قم را، به مثابه واحدى پر تحرّك از حوزه علميه قم تأسيس كرد و در سال 1361 مركز فرهنگى اسلامى اروپا را در شهر رم ـ ايتاليا پايه گذاشت كه هر يك از اين دو موسسه مهم ، ده‌ها كتاب و نشريه ارزشمند اسلامى را منتشر ساخته است. از جمله نشر قرآن مجيد و نهجالبلاغه  و ترجمه آن‌ها به زبان‌هاى: انگليسى ، ايتاليايى ، آلمانى ؛ اقدامى كه در نشر فرهنگ اسلامى در سطح جهانى و بين المللى از ارزشى بالا و والا برخوردار است و سهم مهمى در شناساندن مكتب فكرى و علمى تشيّع به جهان معاصر داشته است .

انتشار چند مجله هفتگى و ماهانه به زبان‌هاى: عربى، انگليسى، ايتاليايى، از جمله فعاليت‌هاى رسانه‌اى ـ فرهنگى استاد بود. مجلّه هفتگى العالم چاپ لندن، كه به همت ايشان ـ و با همكارى وزارت ارشاد ـ تأسيس گرديد، به مدت 15 سال به انتشار خود ادامه داد.

اين مشى و روش در مدّت اقامت سه ساله ايشان در مصر ـ قاهره ـ نيز محصولى در حدود پنجاه جلد كتاب درباره تشيّع ، اهل بيت و انقلاب اسلامى داشت كه مجموعه آثار نه جلدى سيد جمال‌الدين حسينى اسدآبادى، در 3500 صفحه، منتشر شده توسط مكتبة الشروق ـ قاهره، نمونه‌اى از آثار اين تلاش جاودانه فرهنگى است.

همگام با شخصيت‌هاى مبارز و جهانى

ويژگى جالب و ارزشمند استاد سيد هادى خسروشاهى ، ارتباط گسترده در ايران با شخصيّت‌هاى برجسته مبارز و مجاهد است كه در طليعه آن‌ها: امام خمينى، آيت‌الله كاشانى ، نوّاب صفوى ، آيت‌الله طالقانى ، علامهموسى صدر، مهندس بازرگان و ده‌ها شخصيت فرهيخته ديگر قرار دارند، و البته اين ارتباطات حتّى مرزهاى ايران را در مى‌نوردد و جهادگران دنياى عرب و اسلام، چون مصر و الجزائر و فلسطين و لبنان و هند و پاكستان و تركيه و سودان و سوريه و عراق و... و بلاد اروپايى را شامل مى‌شود و شخصيّت‌هايى چون: ملا سعيد نورسى،
عمر التلمسانى، مصطفى مشهور، دكتر مصطفى السباعى، شيخ محمد محمود صراف، پروفسور حميدالله حيدرآبادى، شيخ محمد سيد طنطاوى، دكتر فريد نصر واصل، محمد  قطب، ابوالاعلى مودودى، نجم‌الدين اربكان، برهان الدين ربانى، احمد بن بلا، روژه گارودى، دكتر كليم صديقى، شيخ حسن ترابى، شيخ عباس مدنى، صادق المهدى و ده‌ها شخصيت فرهيخته و معروف ديگر را به كانون فرهنگ درخشان ايران اسلامى پيوند مى‌دهد.

* * *

استاد خسروشاهى در هر جا كه حضور داشته ، از كمترين فرصت‌ها و ناممكن‌ترين موقعيت‌ها، نتيجه‌ها گرفته و با قلمى آتشين ، با ظلم و ستم مبارزه كرده است . براى اين امر، اگر هيچ دليلى در دست نداشتيم ، همانا مقدّمه شورانگيز او بر كتاب «السياسة‌الحسينية» علامه بزرگوار كاشف‌الغطاء كافى بود كه سابقه روحيه انقلابى‌گرى وى اثبات شود. استاد در عنفوان جوانى به ترجمه اين كتاب اقدام كرده و مقدّمه‌اش را، با سينه‌اى پر از درد، و سرى پر از شور، و قلمى پر از التهاب ، در زادگاهش تبريز نوشته و در سال 1376 ق به دست چاپ سپرده است . وى در بخشى از اين مقدمه ، شجاعت و صلابت را به اوج رسانده است .[4]

نوشتن چنين مقدّمه‌اى ، در آن سن و در اوج بدمستى‌هاى ساواك و افسران بى‌قيد رژيم پهلوى ، چون تيمسار! مهرداد و سرهنگ سليمى (تبريز) و مقدّم و فردوست و نصيرى و ثابتى (تهران) بديعى و مهران (قم) و...، به شجاعت فراوانى نياز داشت و خطرات سهمگينى را مى‌توانست به دنبال داشته باشد.

... پس از فدائيان اسلام و اعدام رهبران آن ، نخستين اعلاميه‌اى كه در مخالفت با بهايى‌گرى و سلطه اقتصادى ايادى استعمار شصت سال قبل ـ 1377 ه  ـ از قم منتشر گرديد، امضاى سيد هادى خسروشاهى را داشت. نشر اين اعلاميه ، با نخستين دستگيرى ايشان به وسيله شهربانى قم همراه بود. متن اصلى اعلاميه چنين بود :

سندى در اين زمينه

«1. مستخرجه از پرونده كلاسه 22 ـ 528 طبق گزارش شماره 202/5 ـ 21/3/ 37

شهربانى قم: سيد هادى خسروشاهى و چند نفر ديگر اعلاميه هايى مربوط به تحريم مصرف پپسى كولا چاپ و منتشر نموده‌اند كه در اجراى تحقيق معلوم گرديده است سيد هادى خسروشاهى، برادر سيد ابوالفضل خسروشاهى از روحانيون تبريز مى‌باشد...»

* * *

اسناد ساواك در اين‌باره، در كتاب تاريخى حوادث 15 خرداد، تأليف برادر مكرم جناب آقاى جواد منصورى به تفصيل آمده و نشان دهنده نگرانى باند سرمايه‌داران وابسته به حزب بهايى‌گرى و رژيم است.[5] 

شكايت شركت «ثابت پاسال» از نشر اعلاميه مربوط به تحريم پپسى كولا و گزارش ساواك در اين باره

 

زندان و تبعيد

.. يكى از ابعاد زندگى استاد سيد هادى خسروشاهى ، فعاليت‌هاى سياسى وى مى‌باشد. اين فعاليت‌ها، از اوان نوجوانى وى شروع شد و چون محيط تبريز را براى وجود پر شور خود تنگ مى‌ديد، راه هجرت در پيش گرفت و قم، عُشّ آل محمد (صلوات الله عليهم)، را براى تحركات خويش انتخاب كرد. فعاليت‌هاى اساسى وى در اين زمينه ، با حضور در مجامع حساس سياسى از سال 1332 آغاز شد و پس از آشنايى نزديك با آيت‌الله طالقانى و شهيد مجاهد نواب صفوى ، صورتى اثرگذار به خود گرفت به‌طورى كه از آن دوران تا زمان پيروزى انقلاب اسلامى ، بارها و بارها در شهرهايى چون قم ، تهران و تبريز دستگير، زندانى يا تبعيد شد و هرگز از آرمان‌هاى عدالت گسترانه خويش دست نكشيد. آخرين محل تبعيد وى در سال  1357[6] ،

انارك يزد به مدت سه سال بود كه با آغاز انقلاب اسلامى ، همراه مبارزان ديگر آزاد شد و خود را به جبهه مقدّم مبارزه رساند.

از واتيكان تا قاهره

... پس از پيروزى انقلاب اسلامى ، استاد سيد هادى خسروشاهى نخست به مدّت دو سال ، به عنوان نماينده امام خمينى 1 در وزارت ارشاد اسلامى خدمت كرد و سپس با حكم رسمى دولت جمهورى اسلامى، مسئوليت سفارت ايران را در واتيكان بر عهده گرفت و به عنوان سفيرى كار آشنا، به مدت پنج سال در ايتاليا ـ بلكه قسمت عمده اروپا ـ به فعاليت پرداخت كه از خدمات اين دوره وى ، مى‌توان به تأسيس مركز فرهنگى اسلامى اروپا در رم و تأسيس و نشر ماهنامه‌اى به زبان‌هاى ايتاليايى و انگليسى و مجله هفتگى عربى العالم در لندن ـ با هزينه وزارت ارشاد ـ اشاره كرد.

استاد در ايتاليا، علاوه بر چاپ ترجمه قرآن مجيد و نهج‌البلاغه به زبان ايتاليايى و نشر ماهنامه‌اى به نام جهان نو، در مدت پنج سال خدمت مستمر خود، در مجموع بيش از 160 كتاب و نشريّه را به زبان‌هاى: فارسى ، عربى ، ايتاليايى ، انگليسى و
فرانسه چاپ و در جهان توزيع كرد،[7]  كه مقدار اندكى از اسناد، عكس‌ها و نامه‌هاى  

مربوط به اين خدمات ، در پايان كتاب نگاهى بر زندگى استاد سيد هادى خسروشاهى آمده است .[8]

استاد خسروشاهى ، علاوه بر زبان‌هاى تركى و فارسى و عربى ، با زبان‌هاى انگليسى و ايتاليايى نيز آشنايى دارد. او پس از مراجعت به ايران ، ضمن ادامه اشتغال در وزارت امور خارجه (به عنوان مشاور عالى وزير) در دانشگاه‌هاى تهران از جمله در دانشكده حقوق دانشگاه تهران و دانشكده روابط بين‌الملل (وابسته به وزارت امور خارجه) به تدريس نيز پرداخته است .

پس از آن ، به عنوان رئيس نمايندگى سياسى ايران در مصر، چند سال را در قاهره به سر برد و با خدماتى سبب شگفتى مقامات رده بالاى فرهنگى ـ علمى مصرى را فراهم آورد و به حق، سفيرى روحانى نام گرفت . ديدارها و مباحثه‌هاى دامنه‌دار او با علماى مذهبى مصر و مسئولين و شيخ الازهر سبب اعجاب آن‌ها شد، و اين ارزش كمى نيست كه مقام بزرگى چون شيخ الازهر به مقام علمى وى اعتراف نموده و در محافل و مجالس رسمى الازهرى، به فضل وى اشاره كرده است .[9]


[1] . محمد شريف رازى ، گنجينه دانشمندان، ج 2، ص 357 و ج 3، ص 309.

[2] . نامه‌هاى علامه قمى به ايشان در پنجاه سال پيش، كه در كتاب «سرگذشت تقريب» اخيرآ توسط مجمعجهانى تقريب بين مذاهب اسلامى در تهران چاپ شده ، گوياى حقيقت سابقه و چگونگى اينمسأله است .

[3] . مجموعه اسناد ساواك درباره استاد، در دو مجلّد به زودى چاپ و منتشر خواهد شد.

[4] . اين بحث استاد اخيرآ در كتاب «فلسفه نهضت حسينى» چاپ كلبه شروق ـ قم، نقل شده است.

[5] . براى بررسى تفصيلى موضوع و اهميت سياسى آن در آن برهه، به كتاب فوق مراجعه شود.

[6] . تبعيد ايشان ، هم‌زمان با تبعيد آيت‌الله پسنديده و آيت‌الله مكارم به اين منطقه بود.

[7] . بنگريد به: ايران‌شناسى در اروپا و ژاپن، ويراسته رودى متى و نيكى كدى ، ترجمه مرتضى بنىاسدى ، صص 176ـ133 (ايران شناسى در ايتاليا).

[8] . گزارشى از خدمات علمى و سياسى استاد را در كتابى كه در سال 1380 ش با عنوان واتيكان ، دنياىاسلام و غرب، منتشر ساخت ، مى‌توان ديد. اين كتاب ، در اصل در بردارنده مواضع انقلابى جمهورىاسلامى ايران درباره مسائل بين المللى مرتبط با نظام دينى و اخلاقى مسيحيت است كه در تشكيلاتپاپ ژان پل دوّم ـ رهبر كاتوليك‌هاى جهان ـ و پايتختش، واتيكان، خلاصه شده است و نشانى است ازوظيفه‌شناسى ، تكليف بانى ، هوشيارى ، مرزبانى و اقدامات اساسى و كار ساز و مهم سفيرى كه تماموقت و توانايى خويش را مصروف داشت ، تا با اقتدار در چنين عرصه اثرگذارى ظاهر شود و نقشخطير خويش را به انجام برساند.كتاب «نگاهى بر زندگى استاد» هم زواياى ناشناخته بسيارى از فعاليت‌هاى فرهنگى ـ سياسى ايشان رانشان مى‌دهد.

[9] . رک: مقاله مندرج در مجله علوم سياسى، چاپ قم ، ش 25، مورّخ بهار 1383.

به مطلب امتیاز دهید :
( 0. امتیاز از 0 )
تعداد نظرات : 0 نظر

ارسال نظر

Change the CAPTCHA code
قوانین ارسال نظر